REKLAM ALANI
REKLAM ALANI
Haber Gezegeni

Afife Jale kimdir

Afife Jale kimdir Tiyatroya gönül vermiş, hayallerinin peşinden koşan ve ne değerine olursa olsun vazgeçmeyen, sahneye çıkmış birinci Türk …

Afife Jale kimdir
REKLAM ALANI
Afife Jale kimdir

Tiyatroya gönül vermiş, hayallerinin peşinden koşan ve ne değerine olursa olsun vazgeçmeyen, sahneye çıkmış birinci Türk Müslüman bayan, Afife Jale’nin hayat öyküsüdür.

Afife Jale… Türk Tiyatro Tarihi’ne ismini altın harflerle kazıyan birinci Türk Müslüman bayan ve evet, acı dolu bir ömrün akabinde gencecik yaşta ayrılmış dünyadan. Tekrar de “Beni acıyarak değil, düşünerek severek, kucaklayarak hatırlayın. Tiyatro varsa ben varım!” diyerek belirlemiş hayattaki yerini.

Herkesin yanlışsız kendine doğru! Tahminen de okuduğunuzda ona kızacak çok yer bulacaksınız; fakat evvel insanın iç sesi, sonra da yaşadığı periyot ne çok şeyi etkiliyor. Kim bilir tahminen “Ben olsam…” diyeceksiniz pek çok yerde.

Bugün kendi yolunu kendi çizen, yok olacaksa da bir köşeye çekilmesini bilen Afife Jale’nin mevt yıl dönümü. Birincilerin yeri hepimizin hayatında olduğu üzere toplumda da özel elbette ve tartışmasız Onun yeri de çok özel.

O halde ruhun şad olsun, Afife Jale…

Çocukluğu ve eğitim hayatı

Afife, İstanbul Kadıköy’de, 1902’de, Methiye Hanım ve Hidayet Bey’in üç çocuğundan biri olarak dünyaya geldi. Orta halli bir ailenin çocuğuydu. Hekim Sait Paşa’nın da torunuydu. Kardeşleri Behiye ve Salah’tan farklı bir çocuktu Afife; kendi başına buyruk, hayalleri peşinde koşmaya çok erken başlayacaktı.

Afife’nin çocukluk hayallerini daima tiyatro süsledi. İstanbul Kız Sanayi Mektebi’nde eğitim görüyordu; lakin aklı yeniden tiyatrodaydı. Fakat Türk ve Müslüman bayanların sahneye çıkması yasaktı. İşte tam da bu türlü bir vakit diliminde 10 Kasım 1918’de, Darülbedayi’nin tiyatro kursları için açtığı imtihana girdi.

Yasak hala devam ediyordu. Lakin Darülbedayi, Müslüman bayanların yalnızca bayanlara özel şovlarda yer alacağı gerekçesiyle açmıştı bu imtihanı. Elbette hayallerinde tiyatro sahnelerinden inmeyen Afife, bu imtihanı kazandı. Darülbedayi’ye kabul edilen 5 Müslüman bayandan biriydi…

Her şey hayallerine ulaşmak için

Afife, imtihanı geçen öteki kız arkadaşıyla bir arada stajyer takımına alınmıştı. Lakin bir mühlet sonra arkadaşlarından üçü, nasıl olsa hiçbir vakit sahneye çıkmasına müsaade verilmeyeceği gerçeği fikrine daha fazla dayanamadılar ve kursu bıraktılar.

Geride Afife ve Refika kalmıştı. Refika, suflör; Afife de mülazim artistlik (stajyer oyuncu) takımında devam etti. 1920’ye kadar oyunların provasına katıldı, lakin hiç sahneye çıkamadı.

Daha yeni başlamıştı. Maksadına kolay ulaşamayacağını biliyordu. Nasıl kolay olsundu ki? Daha evvel hiçbir Müslüman bayanı sahnede izlememişti. Lakin tekrar de inanıyordu. Bir gün o sahneye çıkacaktı…

Afife Jale’nin doğuşu

Afife, sabırla o anın, kendisine bahşedileceği günü bekliyordu…

Hüseyin Suat, “Yamalar” isimli oyunu sahneye koymuştu ve “Emel” karakterini Eliza Binemeciyan isimli bir yabancı oyuncu oynuyordu. Oyunun 13 Nisan 1919’da Kadıköy’deki Apollon Sineması’nda birinci gösteriminin yapılması bekleniyordu. Sonra bir gün Eliza’nın Paris’e gitmesi gerekti ve onun yerini dolduracak bir bayan oyuncu arayışına düşüldü. Bir imtihan düzenlediler; sonsuz isteği ve yeteneğiyle bu imtihanı kazanan kişi elbette Afife idi.

Jale takma ismini kullanarak birinci sefer sahnedeydi Afife; göz dolduruyordu. Performansının akabinde beşerler neredeyse avurtları çatlayıncaya kadar alkışladılar onu. Gerçek bir sanatçı olmak için birinci adımını atmıştı. Başarmıştı Afife. Tarihe geçecekti; Afife, sahneye çıkan birinci Müslüman Türk bayanıydı. Artık Afife Jale olarak tanınacaktı…

Afife, bu geceyi, altı yıl sonra Refik Ahmet Sevengil’e şöyle anlatacaktı: “Hayatımda mesut olduğum birinci gece… Sanatın ruhuma verdiği hoş sarhoşluk içindeyim. O piyeste (Yamalar) hoş bir sahne vardır; ağlama sahnesi… Orada taşkın bir saadetle hakikaten ağladım… Alkış, alkış, alkış… Perde kapandı; açıldı, bana çiçekler getirdiler. Perde tekrar kapandı. Muharrir (Hüseyin Suat Bey) kuliste bekliyormuş; ben çıkarken durdu, alnımdan öptü: ‘Bizim sahnemize bir sanat fedaisi lazımdı; sen işte o fedaisin’ dedi.

Kaçmak ve kovalanmak ortasında bir yerde

Fakat bu sancılı bir sürecin başlangıcı da demekti birebir vakitte. Artık yeni bir ritüeli vardı Afife’nin; kaçmak ve kovalanmak…

Sonraki hafta Kent Tiyatrosu birinci sefer polis tarafından basıldığında Afife “Tatlı Sır” oyunundaki rolü için sahnedeydi. Polisleri çok erken fark eden Ermeni bir oyuncu, Kınar Hanım, onu aldı ve bahçeye hakikat kaçırdı. Bu birinci seferdi ve kurtulmuştu. Fakat belirli ki son olmayacaktı. Bu baskınlar devam etti.

Tiyatro bir defa daha basıldığında Afife bu sefer “Odalık” isimli oyununu sahneliyordu. Çok memnundu. Lakin periyodun kaidelerinin gerekliliğine aksi düşen bir mutluluktu onunki. Bu defa de makine odasına kaçırılarak kurtarıldı Afife.

Lakin bu işin peşi bırakılmadı. Dahiliye Nezareti (İçişleri Bakanlığı) devreye girmişti. Arka arda düzenlenen birinci baskınlardan kurtulsa da, Afife, son baskında yakalandı. Babası da bu süreçte kızını kendini düşürdüğü durum sebebiyle evlatlıktan reddetti. Onun “kötü kadın” olduğunu düşünüyordu. Devrin kültürel kaidelerine bakılırsa, aslında tam da Afife’nin beklediği üzere davranıyordu herkes. Aslında ona dayanak vermeyen babası da onu artık büsbütün terk etmişti işte.

Afife sıkıntı günlerin onu beklediğini bilse de üzülmüştü. Bu hüzünlü günlerin en elim ikramı şiddetli baş ağrılarıydı…

Darülbedayi’den ayrıldı

27 Şubat 1921’de, Dahiliye Nezareti’nin bir buyruğu ile belediye, Darülbedayi’nin idare konseyine 204 sayılı bildiriyi gönderi: “Müslüman bayanlar mutlaka sahneye çıkmayacak”.

Bu bildiri sonunda Afife’nin fiyatlı vazifesine son verildi. Ne parası ne de kalacak yeri vardı ve gözü hala tiyatrodaydı. İçinde bulunduğu durumun ayırdına bile varamıyordu. Güya kanının akmasını sağlayan, ona yeterli gelen tek şey sahnede olmaktı ve ne yapıp edip bunun bir yolunu bulmalıydı.

Türk bayanlarına sahneye çıkma müsaadesi

Yaşadığı kahırlar onu çıkmaza soktukça baş ağrısı da giderek artıyordu. Hekimi morfinle tedaviyi uygun gördü ve Afife tedaviye başladı. Lakin bir müddet sonra morfin onu ele geçirmişti; Afife, artık bir bağımlıydı.

Birkaç yıl sonra Burhanettin Tepsi Kumpanyası ile Anadolu’da sahneye çıktı. Akabinde Fikret Şadi’nin Ulusal Sahnesi’yle birçok kentte temsiller verdi.

Lakin hala özgür değildi doğal. 1923’te Cumhuriyet’in ilan edilmesiyle değişenler ortasında Türk bayanlarının sahneye çıkma yasağının ortadan kaldırılışı yazıyordu. Artık özgürdü Afife. Çekinmeden, korkmadan daima tiyatro yapabilirdi.

Ancak bir yandan morfin bağımlılığı da devam ediyordu. Afife’nin sıhhati giderek bozuldu ve bu durum, onu en sevdiği şeyden uzaklara itmeye yetmişti. Bu bir savaşın dokunaklı sonu gibiydi…

Afife, Bakırköy Ruh ve Hudut Hastalıkları Hastanesi’nde tedaviye alındı.

Büyük aşk – birinci karşılama

Afife, 1928’de, Selahattin Pınar ile “bir bahar akşamı”, Kadıköy Kuşdili Çayırı’ndaki Hafız Burhan konserinde karşılaştı. Selahattin Pınar, Hafız Burhan’a tamburuyla eşlik ediyordu.

İkisi de şimdi 25’inde gencecik insanlardı ve birinci görüşte aşk sözcüğünün tam karşılığını yaşıyorlardı. Birbirlerine şöyle bir baktılar, “Daha evvelce neredeydiniz?” dediler ve evlenmeye karar verdiler.

1929’da evlendiler. Fakat bu evlilik, Afife’nin morfin bağımlılığı yüzünden 1935’te bitecekti.

Evlilik süreci

Halbuki her şey çok hoş başlamıştı. İkisi de karşısındakine baktığında, kendi yansımasını görüyordu. O denli ki, ikisinin de gençliği acı ile kaplıydı. Evlenince içlerinde kalan ne varsa, hayatları boyunca boyunlarına astıkları halkaya işlenmişçesine yanlarından ayırmadıkları ne varsa işte, birlikte yapmaya başladılar. Keyifli olmanın bir yolunu arıyorlardı. Bir müddet başardılar da aslında.

Kocası ona en hoş bestelerini çalar, Afife de gözlerinin içine bakarak dinlerdi. Fakat sonra yeryüzünde, onun hayatında tiyatronun boşluğunu dolduracak hiçbir sevginin olmadığını fark etti. Daha evvel tedavi emelli kullandığı morfine dönmek tek deva üzere gelmişti ya da aslında tahminen eski bağımlılığı çok da eski değildi. Kocası, onun, bir gün uykuya çekildiği odasının anahtar deliğinden bakarken, damarına morfin enjekte ettiğini gördü. Hissedebildiği tek his merhamet olmuştu. Artık var gücüyle sevdiği bayanı hayata döndürmek için savaşmalıydı.

Selahattin Pınar, Afife için verdiği savaşta kendini birden morfinin tuzağına düşecekken buldu. Afife, bunu sevdiği adama yapamazdı ve ona: “Terk et beni!” diye yalvardı. “Yoksa sen de mahvolacaksın, bırak beni gideyim!” diyordu. Lakin kocası onu bırakıp gidemiyordu. Bu sancılı süreç bir 6 ay daha devam etti. Sonra sevdiceği, canının içi Afife’sini canından bir parçayı bırakırcasına bıraktı. Tahlil olur zannetmişti Afife. Halbuki bu ikisi için de yavaş yavaş mevt demekti…

Afife, kimsesiz kalmış, parklarda yatıp kalkar olmuştu. Karnını ise, aş konutlarında doyuruyordu. Bu sırada da kocası en acıklı müziklerini yazıyordu Afife’sinin akabinde. “Nereden Sevdim O Zalim Kadını”, “Anladım Sevmeyeceksin Beni Seni Nazlı Çiçek” üzere müzikler daima Afife’den sonra kalbini dağlayan sonsuz acı ile yazılmıştı. Afife ise, bir yerlerde taş plaklardan duyduğu bu müziklere yalnızca gözyaşlarını akıtabiliyordu…

Afife Jale öldü

Afife, uyuşturucunun pençesinden kurtulamıyordu. Son yıllarında Darülbedayi’den arkadaşlarının yardımıyla Bakırköy Ruh ve Hudut Hastalıkları Hastanesi’ne yatırıldı. Artık neredeyse bir deri bir kemik  kalmıştı.

24 Temmuz 1941’de, hastanenin morfinmanlar kısmında, hayata gözlerini kapadı. Şimdi 39 yaşındaydı. Yalnızdı, kimsesizdi ve bu nitekim onun seçtiği miydi?

Cenazesi Kazlıçeşme Kabristanı’na kaldırıldı. Çok az insan katılmıştı. Eşi de Afife’nin vefatının akabinde kendini düzgünce paralar oldu. Besteleri daha da hicran yüklenmişti…

Afife Jale’nin akabinde

Tahminen yalnız öldü; cenazesine çok az insan katıldı. Ancak sonra yıl 90’ları bulduğunda, onun anısını yaşatacak hoş adımlar da atıldı. Onun sahneye çıkmış birinci bayan olduğu gerçeği öylece tiyatronun göğsünde asılı duruyordu sonuçta.

1987’de birinci sefer hayatını husus alan Afife Jale çekildi. 2008’de ise, Kilit isimli sinemada yer edecekti hayatı.

1997’de, Yapı Kredi tarafından Afife Tiyatro Mükafatları verilmeye başlandı.

Selahattin Pınar ile aşkları, 2003 imali Yüzyıl Aşkları: Afife ve Selahattin isimli belgeselde anlatıldı.

Ayrıyeten 2016’da, 20. Afife Tiyatro Mükafatları merasiminde, bugüne dek Muhsin Ertuğrul Özel Mükafatı ve Yılın En Başarılı Bayan Oyuncusu Ödülleri’ni almış 20 oyuncu, Afife Jale olarak poz verdi. Bu  projeye Afife Jale’ye Hürmet ismi verildi.

Yaşadığı acı yüklü hayatın içinde, tutkularından vazgeçmeyen, lakin gerçek lakin yanlış geçtiği her yolun sorumluluğunu alan bir Afife Jale geçti bu dünyadan…

Düzgün ki…

Damla Karakuş

[email protected]

Not: Biyografisini okumak istediğiniz bireyleri lütfen bizimle paylaşın.

Instagram: biyografivekitap

REKLAM ALANI
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ